Η σημασία αναγνώρισης και αξιοποίησης των φιλοσοφιών της εκπαίδευσης ενηλίκων
Η σημασία που αποδίδει η σύγχρονη κοινωνία στην εκπαίδευση ενηλίκων καθιστά αναγκαίο από την πλευρά του εκπαιδευτή, να έχει επίγνωση του ευρύτερου φιλοσοφικού πλαισίου που διέπει τη σκέψη του, τις επιλογές του και τις πρακτικές που ακολουθεί κατά την εκπαιδευτική διαδικασία. Η παρούσα Διδακτορική Διατριβή έχει ως σκοπό να αναδείξει (α) την αναγκαιότητα σύνδεσης της εκπαιδευτικής φιλοσοφίας με την πράξη παρουσιάζοντας τις εκπαιδευτικές φιλοσοφικές θεωρίες που άπτονται στο γνωστικό πεδίο αναφοράς, την εκπαίδευση ενηλίκων, (β) τις δύο αντικρουόμενες, τόσο στη βιβλιογραφία όσο και στην εκπαιδευτική πρακτική, θεωρίες, τον συμπεριφορισμό και τον εποικοδομητισμό και (γ) τη δυνατότητα συνύπαρξης δύο ή και περισσοτέρων εκπαιδευτικών φιλοσοφιών στο πεδίο της εκπαίδευσης ενηλίκων, σε σχέση με τέσσερις παραμέτρους: την εκπαίδευση/ μάθηση, τη διαδικασία της διδασκαλίας, τον ρόλο του εκπαιδευτή, τον ρόλο του εκπαιδευομένου, μέσω έρευνας. Η συνεισφορά της είναι η ανάδειξη της αναγκαιότητας επίγνωσης της εκπαιδευτικής φιλοσοφίας που ασπάζεται ο εκπαιδευτής σε διάφορους τομείς της εκπαίδευσης, όπως η διαδικασία μάθησης, η διαδικασία διδασκαλίας, ο εκπαιδευτής και ο εκπαιδευόμενος. Η Διατριβή είναι χωρισμένη σε δύο μέρη: το θεωρητικό και το ερευνητικό. Το πρώτο μέρος, που αποτελεί το θεωρητικό υπόβαθρο της Διατριβής περιλαμβάνει δύο κεφάλαια. Στο κεφάλαιο 1 παρουσιάζεται το πεδίο αναφοράς, η εκπαίδευση ενηλίκων και η αναγκαιότητα επίγνωσης από την πλευρά του εκπαιδευτή σε ποια εκπαιδευτική φιλοσοφική θεωρία ανήκει καθώς και οι πέντε εκπαιδευτικές φιλοσοφικές θεωρίες: ο φιλελευθερισμός, ο προοδευτισμός, ο ανθρωπισμός, ο συμπεριφορισμός και ο εποικοδομητισμός. Στο κεφάλαιο 2 που ακολουθεί συγκρίνονται οι δύο τελευταίες. Τόσο η παρουσίαση των πέντε θεωριών όσο και η σύγκριση των δύο εξ αυτών γίνεται με βάση τέσσερις πυλώνες: τη διαδικασία μάθησης, τη διαδικασία διδασκαλίας, τον εκπαιδευτή και τον εκπαιδευόμενο.Το δεύτερο μέρος της Διατριβής, το ερευνητικό, αναπτύσσεται στο 3ο κεφάλαιο. Πρόκειται για την παρουσίαση μιας έρευνας που διεξήχθη σε 421 ενεργούς εκπαιδευτές ενηλίκων σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας κατά την περίοδο 2014-2015. Το ερευνητικό εργαλείο που χρησιμοποιήθηκε είναι το ερωτηματολόγιο της Lorraine Zinn, “Philosophy of Adult Education” (PAEI, 1991). Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι παράγοντες όπως φύλο και το επίπεδο μόρφωσης του κάθε εκπαιδευτή ενηλίκων δεν είχαν καμία επίδραση όσον αφορά στην επιλογή της εκπαιδευτικής φιλοσοφίας που ασπαζόταν. Αντίθετα, διαπιστώθηκε ότι η εκπαιδευτική φιλοσοφία που ασπάζεται ο εκπαιδευτής τον επηρεάζει όσον αφορά τη διαδικασία μάθησης, τη διαδικασία διδασκαλίας, τον ρόλο που αποδίδει στον ίδιο αλλά και στους εκπαιδευομένους του. Μάλιστα προέκυψε ότι, ενώ μπορεί κάποιος να ασπάζεται μια εκπαιδευτική φιλοσοφία, «πίσω» από αυτήν να υπάρχει πιθανότητα να κρύβεται κάποια άλλη ή κάποιο μείγμα φιλοσοφικών θεωριών που συνθέτουν την όλη του εικόνα.