Anthony Ashley Cooper Shaftesbury: Trzy ćwiczenia stoickie

Trzy ćwiczenia stoickie to dokonany przez Adama Grzelińskiego pierwszy polski przekład trzech fragmentów z notatników Anthony’ego Ashleya Coopera Shaftesbury’ego: Charakter i postępowanie ze sobą, Skupienie i rozluźnienie oraz Czynienie postępów, wchodzących w skład zbioru zatytułowanego Askêmata. Teksty te przekonują, że treść owych notatników nie tylko dopełnia treść opublikowanego przez filozofia zbioru Characteristics of Men, Manners, Opinions, Times, ale przede wszystkim ma charakter ćwiczeń moralnych, w których w formie solilokwium Shaftesbury komentuje dzieła stoików: Epikteta i Marka Aureliusza.

Medytacja w praktyce filozoficznej jako „żywa metafizyka” (praktyki medytacyjne w szkole stoickiej)

Autor artykułu wysuwa tezę, że jeśli współczesne poradnictwo filozoficzne chce zachować ducha filozofii antycznej, to musi być zaangażowane metafizycznie. Takie zaangażowanie oznacza między innymi uznanie za istotne praktyk medytacyjnych w filozofii, które stanowiły jej immanentną cechę w szkołach Wschodu, ale także w filozofii zachodniej (co autor pokazuje na przykładzie Rozmyślań Marka Aureliusza). Te praktyki prowadziły do specyficznego stanu psychofizycznego, zwanego ataraksją, w którym radyklanie zmienia się percepcja rzeczywistości. Ich efektem były czasem stany w literaturze psychologicznej nazywane „odmiennymi stanami świadomości”. Praktyki takie autor artykułu nazywa „żywą metafizyką”. Twierdzi przy tym, że bez takiej metafizyki coaching i poradnictwo filozoficzne tracą eudajmonistyczny charakter i stają się środkiem do hedonistycznego zaspokojeniem liberalnego ego współczesnego człowieka.

Deklarowany etos nauki polskich uczelni

Zmieniają się zasady funkcjonowania nauki, zmieniają się wyobrażenia o jej etycznie akceptowanym modelu. Badacze zajmujący się tymi przemianami twierdzą, że następuje odejście od etosu nauki akademickiej do etosu nauki przemysłowej, „korporacyjnej”. W uchwalonej w 2018 roku przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej nowej ustawie o szkolnictwie wyższym i nauce znacząco inaczej uregulowano funkcjonowanie szkół wyższych. Podstawowym celem artykułu było zbadanie etosu naukowego w Polsce, badania zostały oparte na tekstach nowych statutów przyjętych przez senaty polskich uczelni. W tych dokumentach wyszukano wartości i deklaracje, które wyrażają przekonania władz uczelni o tym, jaki model nauki jest najważniejszy. W badaniach porównaniu poddano dwie grupy uczelni: uczelnie, które uzyskały status uczelni badawczych, oraz uczelnie z Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Próbowano uzyskać odpowiedzi na pytania: 1) Jakie wartości tworzą deklarowany etos nauki?; 2) Jaka jest ich hierarchia?; 3) W jakim zakresie etosy nauki w obu grupach uczelni są podobne?; 4) Czy etosy nauki zapisane w nowych statutach różnią się od tych, które uczelnie deklarowały wcześniej? W badaniu zastosowano analizę treści dokumentów. Jak pokazują wyniki badań, etos nauki ulega zmianie, a zestaw deklarowanych w analizowanym materiale wartości jest bogaty i zróżnicowany.

Jak być nieposłusznym? Recenzja książki Frédérica Grosa: Nieposłuszeństwo. Tłum. E. Kaniowska. Wydawnictwo „Czarna Owca”. Warszawa 2019?

Recenzja książki ma za cel naświetlić główne aporie poruszane przez francuskiego filozofa. Wynika to z założenia, że lektura dzieła Frédérica Grosa jest wartościowym źródłem informacji dla każdego, kto chce pogłębić wiedzę na temat zarówno obecnych, jak i przeszłych problemów społecznych. Filozof prowadzi bowiem nieprzeciętne dociekania nad jednostką ludzką partycypującą w strukturze obywatelskiej. Głównym elementem rozważań badacza, jest tytułowe nieposłuszeństwo, które to zostaje rozpatrywane przez pryzmat filozofii, nauki, historii, a nawet sztuki. Autor występuje w obronie humanizmu oraz rozsądku.

Bernardin de Saint-Pierre and His Place on the Sun

In his Studies of nature (1784) and Harmonies of nature (1815) Saint-Pierre presented a panoramic view of nature as the work of omnipotent and benevolent God, whose providential care about His creation is everywhere visible. In this way, he wanted to call people to the life worthy of God, the life to be rewarded after death. The article discusses the nature of the universalist reward envisioned by Saint-Pierre in the light of his discussion of the spiritual nature of the human being. His view of this nature evolved and was not presented in entirely coherent fashion.

Wybrane aspekty filozofii w coachingu: refleksje nad wiedzą humanistyczną a coachingowa praktyka

W artykule podejmuję próbę wskazania zależności wiążących filozofię z coachingiem. Wokół tematyki coachingu narosło wiele mitów. Dlatego w tekście przedstawiam coaching jako współczesną, pomocową formę pracy (helping professions) z drugim człowiekiem (klientem/coachee); profesję, której metody i narzędzia sięgają myśli filozoficznej różnych epok, stanowiąc trwałą podbudowę pod humanistykę. Podbudowę tę stanowi dotychczas wypracowana przez myślicieli wiedza o człowieku, jego kondycji i miejscu w świecie. Refleksję nad filozoficznymi aspektami w coachingu rozpoczynam od opisu wybranych myśli epoki starożytnej, w której filozofia – akcentując swój praktyczny charakter – jawi się jako sztuka życia; poprzez analizę znaczenia etyki aksjologicznej Maxa Schelera i Nicolaia Hartmanna; kończąc na XX-wiecznej filozofii dialogu.

Gérard Chazal: Bachelardowskie wątki w twórczości Françoisa Dagogneta

Polski przekład artykułu Gérarda Chazala, poświęconego relacji filozofii Françoisa Dagogneta do dzieła Gastona Bachelarda. Autor pokazuje złożoność tej relacji, analizując ją w odniesieniu do filozofii nauki (tu między innymi analizuje kwestię historyczności procesu kształtowania się wiedzy), filozofii techniki i filozofii sztuki. Artykuł stanowi też interesujący głos w dyskusji na temat istoty recepcji nurtów i koncepcji filozoficznych.

Systemowa recepcja Kanta w myśli współczesnego rosyjskiego filozofa Leonarda A. Kalinnikowa

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie poglądów rosyjskiego filozofa Leonarda Aleksandrowicza Kalinnikowa na temat filozofii Kanta. W artykule tym pokazany zostanie jeden z najistotniejszych aspektów myśli kaliningradczyka, a mianowicie — postulowane przez niego — zasady interpretacji (princypy interpritacyi) systemu Kanta. Artykuł składa się z trzech części, w pierwszej przedstawiona zostaje krótka biografia rosyjskiego myśliciela, w drugiej są zaprezentowane dziesięć zasad, bez których w myśl Kalinnikowa nie może obejść się żaden porządny systemowy badacz Kanta, trzecia zawiera wnioski.

Filozofia nowokrytyczna w rozumieniu Stanisława Kobyłeckiego i Mariana Massoniusa

Kwestia neokantyzmu i nowokrytycyzmu stanowi jeden z tych problemów, o których dyskutowali przedstawiciele różnych nurtów filozoficznych w Polsce pod koniec XIX i na początku XX wieku. Neokantyzm bowiem — ze swoją heteronomicznością i z kłopotami z rozgraniczeniem w nim poszczególnych stanowisk — a w szczególności mocno niedookreślony nowokrytycyzm, niewykazujący właściwie żadnej ideowej jedności, skłaniały do poglądu, że mogli znaleźć w nich miejsce wszyscy, którzy bądź „poczuwali się do obowiązku karności naukowej”, czyli w jakiś sposób głosili potrzebę unaukowienia filozofii, bądź zgłaszali jedynie powierzchowny akces lub akceptację ogólnego stanowiska, bądź wreszcie tylko jakiegoś jego elementu. Znamienne jest, że i dzisiaj niełatwo jest się uporać z tym problemem. Z jednej strony bowiem wydaje się, że neokantyzm i nowokrytycyzm — przede wszystkim w filozofii polskiej przełomu XIX i XX wieku — w zasadzie traktować można synonimicznie, a z drugiej strony — że stanowią opcje pod jednym względem wykluczające się, natomiast pod innym — dopełniające (zbliżają się wówczas — jak się twierdzi — w swoich podstawowych treściach do krytycyzmu pozytywistycznego). W artykule podjęto próbę przedstawienia, głównie na przykładzie stanowisk dwóch przedstawicieli myśli filozoficznej tego czasu, a mianowicie księdza Stanisława Kobyłeckiego i Mariana Massoniusa, podobieństw i różnic, jakie uwidoczniły się w rozumieniu nowokrytycyzmu w związku z wydaniem przez „Przegląd Filozoficzny” prospektu zatytułowanego Filozofia nowokrytyczna, w którym „zwrot do Kanta” ujęty został wręcz w formułę „nowokrytycyzmu”.

Stres jako narzędzie społeczne ograniczające wolność jednostki. Recenzja książki Petera Sloterdijka Stres a wolność. Tłum. B. Baran, Warszawa, Wydawnictwo Aletheia, 2018.

W recenzowanym tekście Stres a wolność Peter Sloterdijk przekonuje Czytelnika, że społeczeństwo za pomocą stresu reguluje obszar wolności jednostki. W recenzji dokonano prezentacji treści, omówienia formy oraz poddano ocenie zakres opracowania zagadnienia.