Działalność Ligi Kobiet Polskich w okręgach katowickim i krakowskim w świetle publikacji „Naszej Pracy” (1982-1989)

Liga Kobiet Polskich zainaugurowała działalność w 1982 r. W stanie wojennym, w trudnych, politycznych, społecznych i gospodarczych warunkach, powoływała koła zakładowe, które skupiały się na organizowaniu pomocy socjalnej i tworzeniu lepszych warunków pracy. Różnorodną działalność (usługową, edukacyjną, praktyczną) prowadziły ligowe ośrodki gospodarstwa domowego. Ich doświadczenia Liga próbowała wykorzystać w czasie transformacji ustrojowej i gospodarczej. Do sztandarowych inicjatyw należało prowadzenie poradni rodzinnych i prawnych. Organizacja konsekwentnie budowała klimat społeczny, w którym kobiety mogłyby awansować i uczestniczyć we władzach. Z powodzeniem zaangażowała się w wybory do rad narodowych. Działaczki Ligi zostały radnymi. Tego sukcesu Liga nie odniosła w wyborach parlamentarnych w 1985 i 1989 r. Liga, „córka partii”, w 1989 r. odchodziła razem z „partią matką”. Powyższe zagadnienia, z którymi „mierzyła się” Liga Kobiet Polskich w okręgach katowickim i krakowskim w latach 1982-1989, wypełniają treść artykułu, napisanego na podstawie publikacji miesięcznika „Nasza Praca”.

Redaktorki „Mojej Przyjaciółki” (1934-1939) i „Przyjaciółki” w okresie czytelnikowskim (1948-luty 1951)

Artykuł ma być próbą przybliżenia środowisk twórczyń najbardziej masowych tytułów prasowych dla kobiet: przedwojennego dwutygodnika „Moja Przyjaciółka” ukazującego się w latach 1934-1939 w Zakładach Wydawniczych Alfreda Krzyckiego oraz wzorowanego na nim tygodnika „Przyjaciółka” z okresu, kiedy jego wydawcą był Instytut Prasy Spółdzielni Wydawniczo-Oświatowej „Czytelnik” (marzec 1948 – luty 1951). Analizie porównawczej poddane zostały sylwetki dziesięciu redaktorek, graficzek i publicystek „Mojej Przyjaciółki” oraz przygotowanie i drogi do zawodu takiej samej liczby dziennikarek związanych z „Przyjaciółką” powojenną. Na jej podstawie można stwierdzić, że pierwsze z pism, o ogólnokrajowym zasięgu, choć powstające w prowincjonalnym Żninie na Pałukach, tworzyły niezamężne dwudziestolatki stawiające swoje pierwsze kroki zawodowe w rodzinnym przedsiębiorstwie Krzyckich i przechodzące tam przez wszystkie etapy pracy redakcyjnej. Drugi z periodyków, będący elementem większego projektu kulturalno-oświatowego „Czytelnika” obliczonego na pozyskanie szerokich rzesz ludowego audytorium kobiecego, mającego dotąd znikomy lub żaden kontakt z prasą, „miały robić przedwojenne, dobrze wykształcone komunistki z inteligenckich domów” specjalnie wyselekcjonowane i przygotowane do pracy w czasopiśmie kobiecym.

Obraz Ligi Kobiet na łamach prasy dla kobiet w okresie gomułkowskim (1956-1970)

Artykuł ma na celu przedstawienie propagandowych obrazów Ligi Kobiet największej i najpopularniejszej organizacji kobiecej w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Cezury czasowe przyjęte do przeprowadzenia procedury badawczej obejmowały lata 1956-1970 i wyznaczone były przez okres sprawowana funkcji I sekretarza Komitetu Centralnego przez Władysława Gomułkę. Prasa dla kobiet (dedykowana płci) była elementem systemu medialnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W toku eksploracji tematu spożytkowano artykuły poświęcone działalności Ligi Kobiet na łamach „Kobiety i Życia” i „Zwierciadła”.

Liga Kobiet w okręgu białostockim w latach 1956-1975. Kierunki i efekty działalności

Działalność Ligi Kobiet w okręgu białostockim w okresie rządów Władysława Gomułki i pierwszych latach rządów Edwarda Gierka była zgodna z polityką Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Organizacja kobieca działająca w systemie komunistycznym i stanowiąca zaplecze propagandowe partii rządzącej prowadziła działalność popularyzującą panujący ustrój polityczny. Niniejszy artykuł prezentuje główne aktywności podejmowane przez Ligę Kobiet w północno-wschodniej części Polski Ludowej, a także rezultaty jej działalności prezentowane na łamach biuletynu „Nasza Praca” oraz wybranej prasy regionalnej.

Kultura organizacyjna społecznych ruchów kobiet: na podstawie publicystyki „Ziemianki Polskiej” (1926-1939)

Czasopismo „Ziemianka Polska” miało podtytuł: „organ zrzeszeń ziemianek wszystkich ziem polskich”. Ukazywało się w Warszawie w latach 1926-1939. Hasłem przewodnim było „Z Bogiem i Narodem”. Pod względem tematycznym pismo zajmowało się zagadnieniami instytucjonalizacji ruchu kobiet z uwzględnieniem ideologii ziemiańskiej. Emanacją ruchu były organizacje jak Stowarzyszenie Zjednoczonych Ziemianek oraz struktury szczególne na przykładzie Kongregacji Ziemianek pod wezwaniem Matki Boskiej Kochawińskiej. Redakcja „Ziemianki Polskiej” upowszechniała wartości narodowe, religijne, konserwatywne. Kreowała obraz Polki-katoliczki, hołdującej tradycjonalistycznemu i zachowawczemu oglądowi świata. Funkcje informacyjne i perswazyjne realizowano z wykorzystaniem faktografii dotyczącej działalności organizacji. Obok spraw instytucjonalnych w sferze zainteresowań publicystycznych była aktywność członkiń zrzeszeń ziemiańskich. Pokazywano różne rodzaje aktywności kobiet z wyższych warstw społecznych, zamożnych, wykształconych, mających predyspozycje do pracy pro bono. Problem kultury organizacyjnej społecznych ruchów kobiet był prezentowany w ujęciu statycznym (struktura organizacyjna, statutowa działalność stowarzyszenia, program) oraz dynamicznym (inspirowanie aktywności kobiet ze środowiska ziemiańskiego). Zajęto się stopniem formalizacji działań oraz rodzajem centralizacji pracy formacyjnej. Przedstawiono grupę miękkich czynników organizacyjnych, spożytkowano wiedzę o relacjach międzyludzkich wewnątrz ruchu, o sposobach hierarchizowania członkiń zrzeszeń, o metodach zarządzania sytuacją kryzysową. Zwrócono uwagę na istnienie symboli i rytuałów organizacyjnych, mających znaczenie w procesie integrowania uczestniczek.

Feminizm na łamach „Kobiety i Życia” (1970-1989)

Na łamach „Kobiety i Życia” w publikacjach z lat 1970-1989 unikano pojęcia „feminizm”. Pomimo tego, upowszechniano w periodyku hasła będące podstawowymi założeniami ideologicznymi wspomnianego ruchu społeczno-politycznego. Emancypacja kobiet w świetle materiałów zamieszczanych w „Kobiecie i Życiu” postrzegana była jako możliwość swobodnego decydowania o wyborze przestrzeni działalności Polek oraz ewentualnego godzenia obowiązków związanych ze sferą prywatną i publiczną. Redakcja periodyku propagowała wizerunek Polek posiadających równe prawa oraz jednakową pozycję społeczną co mężczyźni. Wielokrotnie przekonywano czytelników o słuszności partnerskiego modelu małżeństwa oraz realizacji zasady równości kobiet i mężczyzn w przestrzeni pozadomowej, m.in. przejawiającej się w jednakowym dostępie do wyższych stanowisk i możliwości awansowania, otrzymywaniu takiej samej płacy za wykonywaną pracę.

Kwestia kobieca, transnarodowość i social network. Międzynarodowe zjazdy działaczek organizacji kobiecych do 1914 roku

Celem artykułu jest ukazanie międzynarodowych kongresów działaczek organizacji kobiecych jako narzędzi w komunikacji międzynarodowej, a także jako wydarzeń kluczowych dla poszerzania transnarodowej sieci kontaktów między aktywistkami i budowania kanałów transferu treści programowych ruchu kobiecego do narodowych przestrzeni dyskursu na temat kwestii kobiecej. Kongresy były wyrazem dojrzałości środowiska aktywistek. Nadanie im charakteru międzynarodowego w 1878 r. miało służyć ukazaniu kwestii kobiecej jako istotnego problemu wymagającego rozwiązania. Początkowo taki charakter miały tylko z nazwy. Dopiero te, które współorganizowała założona w 1888 r. Międzynarodowa Rada Kobiet w rzeczywistości zbierały działaczki z szeregu państw należących co zachodnioeuropejskiego kręgu cywilizacyjnego. Sprzyjała temu nie tylko organizacja Rady oparta na kryterium narodowym (państwowym), ale także jej umiarkowany program. Transferowany poprzez prasę, osobiste kontakty, publikacje, korespondencję czy wykłady uczestniczek zjazdów mobilizował lokalne działaczki, wskazywał kierunki i formy aktywności.

Aktywność społeczna Wandy z Wolskich Umińskiej (1841-1926) w świetle jej wspomnień i zapisków pamiętnikarskich

Wanda z Wolskich Umińska, uczestniczka powstania 1863-1864 r., organizatorka pomocy więźniom politycznym i ich rodzinom, opiekunka sierot, od wczesnych lat swej młodości poświęciła się działalności społecznej. Rozpoczęła ją przed wybuchem powstania styczniowego, w okresie manifestacji religijno-patriotycznych, a szczyt jej działalności przypadł na czasy powstania styczniowego. Była wówczas jedną z najdzielniejszych i najczynniejszych członkiń konspiracyjnej organizacji kobiet, tzw. „Piątek”. Nowy rozdział w jej wielowymiarowej aktywności przyniosły lata popowstaniowe. W Warszawie prowadziła dom ludowy, dostarczała na wieś nielegalną literaturę, prowadziła agitację uświadamiającą wśród włościan. Bardzo szybko potrafiła skupić wokół siebie i wciągnąć w działalność ludzi nauki, kultury, literatury. Podczas rewolucji 1905-1907 r. organizowała pomoc dla uwięzionych i ich rodzin. Przed wybuchem I wojny światowej oddana była z kolei pracy na rzecz dzieci z ubogich rodzin, wspierając organizowanie dla nich kolonii letnich. Umińska pozostała aktywna do ostatnich miesięcy swego życia. Działalność społeczną zapomnianej dziś nieco weteranki 1863 r. ukazano na podstawie jej wspomnień i zapisków pamiętnikarskich, znajdujących się w zbiorach lwowskich, wileńskich oraz krajowych.

Kobieta, miłość i władza z nagrodą w tle. „Erasistratos odkrywa przyczynę choroby Antiocha” Jacquesa-Louisa Davida

Erasistratos odkrywa przyczynę choroby Antiocha nie należy do najważniejszych dzieł Jacquesa-Louisa Davida. To jego wczesny obraz (artysta malując go miał 26 lat), dzięki któremu otrzymał on Prix de Rome. Tematem obrazu jest romantyczna historia młodego Antiocha zakochanego w swojej macosze Stratonice. Młody książę był bliski śmierci z miłości, ale uratował go lekarz, który wykrył przyczynę słabnięcia Antiocha. Opowieść kończy się happy endem, Seleukos I rozwiódł się ze swoją żoną, dzięki czemu Antioch I mógł ożenić się ze Stratoniką. Ta narracja znana była głównie z dzieł Plutarcha. W moim tekście chcę przedstawić jak obecnie reinterpretuje się tę opowieść, ukazując rzeczywiste przyczyny niecodziennej decyzji Seleukosa I o rozwodzie z córką Demetriusza Poliorketesa, a następnie wydaniu jej za swojego syna.

Udział kobiet w organizacjach i fakcjach politycznych w Rzeczypospolitej w XVI-XVII w.

Stosunkowo słaba władza królewska w Rzeczypospolitej dawała szerokie pole dla walk fakcyjnych, a fakt obioru władcy przez reprezentantów szlachty dawał tym sporom politycznym wymierny cel. Sytuacja ta pozwalała też na ingerencje innych państw w sprawy wewnętrzne Rzeczypospolitej i to w coraz większym zakresie. Stąd od XVI do XVII w. istniała cała gama zwalczających się wzajemnie fakcji politycznych, z których wiele szukało sojuszników za granicą. W szeregach każdej z istniejących fakcji znajdowały się też kobiety, które wprawdzie nie zasiadały w sejmie czy senacie, ale jak się niejednokrotnie okazywało, potrafiły wywierać znaczny wpływ na przedstawicieli obu tych izb. Oczywiście najlepiej uchwytne w źródłach są postaci na wysokich stanowiskach. Dotyczy to szczególnie królowych. Bona Sforza i Maria Ludwika Gonzaga stworzyły swoje stronnictwa od podstaw, a Maria Kazimiera d’Arquien kilkukrotnie zmieniała fakcje, ale w każdej z nich pełniła nieformalne funkcje przywódcze. Warto też zauważyć, że każda z nich dysponowała własnym dworem, na którym można był znaleźć kobiety odgrywające istotne role polityczne lub się do nich przygotowujące.