De kern van participatief actieonderzoek

Actieonderzoek is bezig aan een opmars. Steeds vaker kiezen professionals in zorg, welzijn, wonen, onderwijs en HRM ervoor om zelf met actieonderzoek aan de slag te gaan. De Kern van participatief actieonderzoek biedt deze professionals, of zij die dit willen worden, een beproefd model voor het doen van actieonderzoek. Actieonderzoek Actieonderzoekers richten zich al meer dan veertig jaar op maatschappelijk relevante thema’s. Actieonderzoek is een methode die is ontstaan vanuit de wens naar dienstbaar onderzoek voor maatschappij en beroepspraktijk. Actieonderzoek is onderzoek waarbij het gaat om de participatieve creatie van kennis én actie. In tegenstelling tot ‘traditioneel’ onderzoek dat alleen een kennisdoel heeft, leidt actieonderzoek ook tot verandering. Actieonderzoek is participatief onderzoek. Actieonderzoekers werken actief samen met de deelnemers. Zij beschikken door het actieonderzoek over meer inzicht in hun doen en laten in bepaalde situaties en tegelijkertijd over kennis voor het verbeteren van hun handelen. Ontstaan boek Dit nieuwe boek is ontstaan uit de onderwijs- en onderzoekspraktijk met het vorige boek (Actieonderzoek voor professionals in zorg en welzijn). In dit boek zijn de ervaringen van de auteur, zijn collega’s en die van honderden studenten en onderzoekers verwerkt. Het boek sluit aan bij de actuele ontwikkelingen in actieonderzoek en neemt een duidelijk standpunt in over wat actieonderzoek is. Het is een compleet en praktisch boek meteen geschikt voor actieonderzoek door studenten en professionals in hun beroepspraktijk. In dit nieuwe boek Het boek geeft benaderingen, ideeën, werkwijzen, handvatten en praktische aanwijzingen voor het ontwerpen, uitvoeren en begeleiden van actieonderzoek. Verspreid over vier delen komen o.a. aan de orde - kenmerken van actieonderzoek - actieonderzoek en theoriegericht-wetenschappelijk onderzoek - klassieke onderzoekscriteria validiteit en betrouwbaarheid en specifieke actieonderzoek kwaliteitscriteria - Wetenschappelijke kennis én ervaringskennis in actieonderzoek - samenwerken en participeren in actieonderzoek - veranderen in actieonderzoek - actieonderzoek als een cyclus met zes fasen: de voorfase, de oriëntatiefase, de diagnostische fase, de ontwikkelingsfase, de actiefase en de evaluatiefase. - methoden en technieken van systematisch onderzoek: o.a participerende observatie, discussie en dialoog in groepen - ervaringsgerichte methoden voor het ontsluiten en delen van ervaringskennis, o.a. krachtenveld-analyse, wereld-cafe’s en PhotoVoice. Ondersteuning Ieder hoofdstuk wordt afgesloten met verwerkingsopdrachten en/of praktische toepassingsopdrachten. Op de ondersteunende website staan voorbeelden, extra handreikingen, opdrachten, formats, en hulpmiddelen voor de gebruikers van dit boek.

Naar een uniforme formule voor voederconversie via participatief onderzoek in de varkenshouderij

Door de toenemende druk op de economische marges in de varkenshouderij neemt het belang van efficiënter produceren toe. De grootste kost bij het afmesten van vleesvarkens is het voeder, met een gemiddeld aandeel van ongeveer 75% in de totale afmestkosten (Departement Landbouw en Visserij). De voederkosten hangen af van de voederprijzen, maar ook van de voederconversie (VC), die ruwweg aangeeft hoeveel voeder nodig is om 1 kg groei te verkrijgen.

Participatief onderzoek met mensen met verstandelijke beperkingen: de rol van poortwachters en onderzoekers

Sofie Sergeant en Leendert van de Merbel snijden een belangrijk thema aan: participatief onderzoek met mensen met verstandelijke beperkingen. In onderzoek naar de wereld van mensen met verstandelijke beperkingen lijkt participatie steeds vaker toegepast te worden. Maar lang niet altijd is duidelijk wat er in die onderzoeken onder participatie verstaan wordt. Gaat het om partnerschap waarbij middelen en zeggenschap gedeeld worden, mogen mensen met verstandelijke beperkingen alleen ideeën aandragen en uitwisselen met onderzoekers die daarna hun eigen plan trekken, of gaat het om andere vormen van onderzoek en participatie? De vraag is ook of het participeren in het onderzoek in het belang is van allen die meedoen, dan wel dat participeren ook schadelijk kan zijn voor mensen met verstandelijke beperkingen.

Over participatief onderzoek

Het was alweer de zesde middagconferentie die KWALON verzorgde. Ging het eerder al eens over kwalitatief interviewen, kwalitatief marktonderzoek, kwalitatieve analyse, theorievorming via casestudies en etnografisch onderzoek, deze keer ging het over participatief onderzoek. Een drietal onderzoekers ging in op de praktijk van het doen van participatief onderzoek. Zij bespraken de meerwaarde en de valkuilen. Vervolgens werd in een methodologische bijdrage gereflecteerd op kwaliteitseisen bij het gebruik van deze methode.

Cliëntenparticipatie in onderzoek

Recent is er in onderzoek steeds meer aandacht voor de participatie van cliënten. In participatieve studies kunnen cliënten geconsulteerd worden over onderzoek, of optreden als adviseurs ten aanzien van onderzoek. Voorbeelden zijn studies waarin cliënten geconsulteerd worden over onderwerpen die zij belangrijk vinden voor onderzoek (Caron-Flinterman, 2005; Welfare, 2006) of bijvoorbeeld over het design van clinical trials (Marsden et al., 2004; Bradburn et al., 1995). In dit opzicht gaat het bij participatief onderzoek dus om het inventariseren van ervaringen en mogelijke vragen of onzekerheden van cliënten als startpunt voor wetenschappelijk onderzoek. Cliënten worden binnen participatief onderzoek gezien als een bron van kennis, en hun perspectief is dan (mede) sturend voor het onderzoek.

Participatief onderzoek

Op 12 december 2008 werd weer een KWALON-najaarsconferentie gehouden. Een verslag van de hand van Kitty Jurrius is opgenomen in de rubriek Berichten uit het veld.

Snakes & Ladders: hoe meer participatie, hoe beter?

Snakes & Ladders is een van oorsprong Indiaas bordspel dat sinds de Victoriaanse tijd in de Engelstalige wereld wijdverspreid is en enigszins vergelijkbaar is met het Hollandse ganzenbord. Met de worp van een dobbelsteen doorloop je het speelvak van honderd hokjes omhoog waarbij ladders je vooruithelpen en slangen je naar beneden laten tuimelen. De ladders symboliseren deugd en de slangen staan voor het kwaad, waarbij de oorspronkelijke boodschap van het spel duidelijk wordt: goede daden brengen mensen tot verlossing. Als metafoor lijkt Snakes & Ladders mij geschikt voor deze bijdrage, omdat in participatief onderzoek vaak gebruik wordt gemaakt van de 'participatieladder'. Hoe meer participatie, hoe beter, is de boodschap. Maar is actieve participatie van de onderzochten in onderzoek per definitie beter dan non-participatief onderzoek? Wordt onderzoek er beter van en geldt dit ook voor de participanten? Zijn er behalve voordelen ook nadelen aan participatie voor onderzoekers en onderzochten? In deze bijdrage beschrijf ik onze ervaringen met participatie van jongeren als medeonderzoekers in het project 'Op Eigen Benen'. Participatief onderzoek levert spannende momenten op, maar er zitten ook adders onder het gras.

Participatief onderzoek: een overzicht

Participatief onderzoek is empirisch onderzoek waarin betrokkenen (stakeholders), zoals onderzochten, opdrachtgevers, initiatiefnemers, benutters, implementeerders, degenen die voor- of nadeel van het onderzoek kunnen ondervinden, deelnemen als medeonderzoekers (co-researchers). Soms worden alle deelnemers, dus inclusief de professionele of primaire onderzoekers (primary researchers), als medeonderzoekers aangemerkt om te benadrukken dat het in dit onderzoek om samenwerking (participation, co-operation of collaboration) gaat. Ik duid hier gemakshalve alleen de niet-professionele onderzoekers aan als medeonderzoekers. Iedereen, elke deelnemer, neemt in meerdere of mindere mate deel aan de formulering van de probleemstelling (vraag- en doelstelling), de opzet waarmee die probleemstelling wordt aangepakt, en de uitvoering van het onderzoek, met name het verzamelen van gegevens, het analyseren ervan en de rapportage. De medeonderzoekers hebben hun eigen expertise op het terrein van het onderzoek, nemen deel aan de diverse beslissingsprocessen en dragen daarvoor ook samen met alle andere onderzoekers verantwoordelijkheid. Juist hierin verschilt 'participatief onderzoek' van 'participerende observatie'. Bij dat laatste neemt de onderzoeker, de participerende observeerder, weliswaar in zekere mate deel aan het leven of de alledaagse gang van zaken bij onderzochten, openlijk of onder geheimhouding, maar de onderzochten doen niet mee als medeonderzoekers; de onderzochte formuleert niet mee en is ook niet verantwoordelijk voor dat wat onderzocht wordt of hoe het onderzoek opgezet en uitgevoerd wordt. Dat doet alleen de professionele onderzoeker.

Symposium 'Participatief onderzoek met jongeren', in de Week van de Chronisch Zieken

Naar aanleiding van de Week van de Chronisch Zieken organiseerde de Kenniskring Transities in Zorg van de Hogeschool Rotterdam een symposium over het doen van participatief onderzoek met jongeren in de gezondheidszorg. Tijdens de middag stonden diverse projecten centraal waarin jongeren met een chronische aandoening of beperking niet alleen het object van onderzoek zijn, maar zelf ook actief participeren als medeonderzoekers.