Σχεδιασμός πολιτικών Δημόσιας Υγείας
Η διατριβή μελετά την εξέλιξη της πολιτικής Δημόσιας Υγείας (ΔΥ) στην Ελλάδα υπό το πρίσμα των σύγχρονων θεωρητικών προσεγγίσεων της δημόσιας πολιτικής. Για τους σκοπούς της μελέτης ορίστηκαν δύο ιστορικοί περίοδοι. Αρχικά, κατά την περίοδο 1975 – 2003 μελετάται η σχεδιαστική διαδικασία και διερευνώνται οι παράγοντες που κατέστησαν δυνατή την θέσπιση της πολιτικής ΔΥ το 2003 καθώς και αυτοί που ανέστειλαν την αποδοχή της μέχρι τότε. Στη συνέχεια, μελετάται η εξέλιξη της μεταρρύθμισης και συζητούνται οι σύγχρονες προκλήσεις στην πολιτική Δημόσιας Υγείας στη διεθνή βιβλιογραφία και στη χώρα μας. Για την μελέτη της σχεδιαστικής περιόδου εφαρμόστηκε ποιοτική έρευνα καθοδηγούμενη από το Υπόδειγμα των Πολλαπλών Ρευμάτων (ΥΠΡ) του John Kingdon (1984) σύμφωνα με το οποίο η αλλαγή δημόσιας πολιτικής είναι το αποτέλεσμα της σύζευξης τριών ανεξάρτητων ρευμάτων – Πρόβλημα (Problem), Λύση (Policy) και Πολιτική (Politics) – μέσω της στρατηγικής δράσης επιχειρηματιών πολιτικής (policy entrepreneurs) κατά τη διάρκεια παραθύρων ευκαιρίας (windows of opportunity). Διεξήχθησαν 42 δομημένες συνεντεύξεις με δρώντες που είχαν θεσμικό ρόλο στη πολιτική διαδικασία και αξιοποιήθηκαν νομοθετικά κείμενα, πρακτικά συνεδριάσεων, η σχετική βιβλιογραφία, πορίσματα Επιτροπών και Συνεδρίων, δημοσιεύματα τύπου και αδημοσίευτο υλικό. Η ποιοτική έρευνα ανέδειξε σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ της διαδικασίας που αποτυπώνεται στα νομοθετικά κείμενα και των πρακτικών που εφαρμόστηκαν κατά τη διαδικασία σχεδιασμού. Συγκεκριμένα, φαίνεται να επικρατεί η πρακτική «δημιουργίας συγκυριακών θεσμικών χώρων» (venue creation) – όπως ονομάστηκε από τη διατριβή - με τη μορφή επιτροπών που έχουν αντικείμενο την προετοιμασία μεταρρυθμιστικών προτάσεων. Η συγκεκριμένη πρακτική ευνοήθηκε από την πολιτικοποίηση της δημόσιας διοίκησης και τη περιθωριοποίηση των επίσημων θεσμικών δομών ενώ επέτρεψε στις κυβερνήσεις να ορίζουν το επιθυμητό εύρος των αλλαγών. Σε αυτό το πλαίσιο, η θέσπιση ενός διακριτού υποσυστήματος υπηρεσιών ΔΥ κατέστη πολιτικά αποδεκτή καθώς δεν μετάβαλε τις δυναμικές μεταξύ των υποσυστημάτων της Πολιτικής Υγείας και μεταξύ των άλλων τομεακών πολιτικών. Η ποσοτική έρευνα αποτύπωσε τη γνώμη σημαντικών Εταίρων σχετικά με την ικανότητα του συστήματος ΔΥ στην εκπλήρωση των αρχών της πολιτικής. Καθώς η έρευνα διεξήχθη κατά την περίοδο της πανδημίας του COVID-19, κρίθηκε σκόπιμη η συμπερίληψη ερωτήσεων που αφορούσαν τα μέτρα αντιμετώπισής της. Την άρρηκτη σύνδεση μεταξύ της σχεδιαστικής τεχνοτροπίας και της διαδικασίας υλοποίησης τεκμαίρουν τα ευρήματα της ποσοτικής έρευνας καθώς αναδεικνύεται μία ιατροκεντρική προσέγγιση της ΔΥ ενώ η διατήρηση καίριων ζητημάτων όπως στελέχωση, χρηματοδότηση και διοίκηση υποδεικνύουν ότι οι καινοτόμες θεσμικές παρεμβάσεις δεν οδηγούν σε μεταβολή των κυρίαρχων αντιλήψεων. Τα ευρήματα συνεισφέρουν στη μελέτη της πολιτικής Δημόσιας Υγείας στην Ελλάδα και στην εφαρμογή του ΥΠΡ σε υποσυστήματα με θεσμική ρευστότητα.