Narcissus and femme fatale
Λολίτα, Λόλα, Λουλού: Κυρίες με τέτοιου είδους υποκοριστικά ονόματα τις συναντάει κανείς συνήθως ως πλανεύτρες ακαταμάχητης ομορφιάς στη Λογοτεχνία, την Τέχνη και τον Κινηματογράφο. Και όμως υφίσταται το ερώτημα εάν υπάρχει πραγματικά μια κάποια τέχνη της αποπλάνησης ή εάν η ομορφιά – όπως λέει ο λαός – εξαρτάται αποκλειστικά από τη ματιά του παρατηρητή. Μια απάντηση σε αυτό το ερώτημα υπόσχεται να δώσει η ανάλυση των ακόλουθων έργων του Ρομαντισμό, της περιόδου του Fin de Siècle και της Λογοτεχνίας και του Κινηματογράφου του 20ού αιώνα, με θέμα την αποπλάνηση. Τα έργα έχουν ως κεντρική ηρωίδα μία γυναίκα πλανεύτρα και έναν – συνήθως άντρα – πλανεμένο ήρωα. Κοινό χαρακτηριστικό σχεδόν όλων των ηρωίδων είναι ότι κατέχουν έκαστες τεχνικές αποπλάνησης: μπορούν να τραγουδάνε, να χορεύουν και να ποζάρουν άριστα. Οι ρομαντικές διηγήσεις είναι οι εξής: "Der Runenberg" (1804) του Ludwig Tieck, "Das Marmorbild" (1818) του Joseph von Eichendorff και δύο διηγήσεις από το ρεπερτόριο του E.T.A. Hoffmann: "Das öde Haus" (1817) και "Der goldne Topf" (1813/1814). Παραδείγματα από την περίοδο του Fin de Siècle είναι τα δράματα "Salome" (1893) του Oscar Wilde και "Lulu" (1913) του Frank Wedekind. Ως σύγχρονο παράδειγμα επιλέχθηκε το μυθιστόρημα σκάνδαλο και κλασικό έργο της παγκόσμιας λογοτεχνίας "Lolita" (1955) του Vladimir Nabokov. Ταινίες καλτ που δεν πρέπει να λείπουν από τη φιλμογραφία μίας εργασία περί γυναικείας αποπλάνησης είναι: "Der Blaue Engel" (1930) του Joseph von Sternberg, "Orpheus" (1939) του Jean Cocteaus και "Carmen" (1983) του Carlos Saura. Κεντρική ιδέα της διατριβής είναι ότι η θηλυκότητα καθ’ εαυτή – και ακόμα περισσότερο η αποπλανητική – δεν υφίσταται, αλλά αποτελεί ένα κατασκεύασμα, μία φαντασίωση, μία προβολή ή είναι ακόμα και αποτέλεσμα σκηνοθεσίας. Αρχική ιδέα είναι ότι οι θηλυκές μορφές λειτουργούν συνήθως ως καθρέφτισμα του ανδρικού πόθου αποτελώντας μονάχα προβολές επιθυμίας και φόβου. Στην αιτιολόγηση του ερευνητικού στόχου η φιγούρα του νάρκισσου αποκτάει ένα διπλό ρόλο: από τη μία το μοτίβο αντικατοπτρίζει την αυτο-ποθούμενη ματιά και τη σχετιζόμενη κατασκευή της θηλυκότητας, από την άλλη ο νάρκισσος λειτουργεί ως σύμβολο μιας τέχνης που παρατηρεί τον εαυτό της και έτσι πολλαπλασιάζεται.